Chłodzenie

"Cicho i chłodno" lub "Chłodno i wydajnie" - takie dwa stwierdzenia wypowiadają na ogół osoby posiadające nieco "lepszy" sprzęt. Zaraz za nim w głowie overclokera/amatora ciszy i chłodu pojawia się pytanie "Co jeszcze zostało do schłodzenia? Procesor chłodzony wielkim, pół pasywnym radiatorem, na grafice też wielki radiator, NB chłodny i wyciszony... tak, zostały jeszcze moje nieszczęsne pamięci pracujące na 1200 MHz"
Jeżeli takie lub podobne pytania zaprzątają Ci głowę, to ta recenzja jest dla ciebie.

W czasach, kiedy w komputerach królowały procesory klasy AMD K6, czy Intel na socket 370, dużą popularność zyskały tzw. orby. Coolery te dość znacznie odróżniały się od swoich „normalnych braci”, gdyż wentylator był umieszczony nie na żeberkach radiatora, a raczej pomiędzy nimi. Ściśle rzecz ujmując, żebra otaczały promieniście wiatrak. Tego typu chłodzenie było całkiem wydajne, ale też zazwyczaj głośne, dodatkowo wydając szczególnie odczuwalny dźwięk o wysokich częstotliwościach.

Każdy wie, jak ważnym elementem komputera jest chłodzenie procesora. Powszechnie znanym faktem jest, że to od jego wydajności zależy stabilność naszej platformy i żywotność CPU. Nie będę też pisał, że te ostatnie wraz z rozwojem technologii, zwiększaniem zegara i zmniejszaniem technologii produkcji, zaczęły wydzielać coraz więcej ciepła. Wszystko to, są banały znane każdemu trochę bardziej wprawionemu użytkownikowi.

Istnieje przysłowie: "Daj człowiekowi palec, weźmie całą rękę". W bardzo trafny sposób opisuje ono naturę wszystkich ludzi, oczywiście użytkowników komputerów także. Ktoś kiedyś wpadł na pomysł aby stworzyć zaawansowana maszynę do liczenia, którą ktoś z czasem nazwał komputerem. Oczywiście to nie wystarczyło, inny zapragnął aby była ona łatwiejsza w obsłudze, bardziej intuicyjna, gdyż karty perforowane jedynie wszystko utrudniały.

Oczywistym faktem jest, że im z nowszym procesorem mamy do czynienia, tym większe ilości ciepła on wydziela. Większa "grzejność" układów wymusiła stosowanie coraz wydajniejszych systemów chłodzenia, czyli albo głośniejszych albo większych. Nikt nie lubi jak PC'ta słychać w całym mieszkaniu, więc producenci zaczęli prześcigiwać się w tworzeniu coraz potężniejszych coolerów.

Jak powszechnie wiadomo postęp techniczny w dziedzinie układów scalonych, ciągłe zwiększanie ich prędkości przetwarzania, ma jeden poważny i niechciany skutek uboczny: wzrost ich temperatury. Świetnie można to zaobserwować na procesorach centralnych, graficznych czy mostkach w naszych domowych pecetach. Są one źródłem coraz większej ilości wydzielanego ciepła do obudowy, podobnie jak dyski obracające się z coraz większą szybkością, coraz mocniejsze zasilacze itd.

Nie od dziś wiadomo że CPU nie jest jedynym elementem który należy chłodzić. Rozwój układów GPU postępuje równie, a czasem nawet bardziej dynamicznie niż CPU.
Początkowo za chłodzenie grafik odpowiadało otoczenie, następnie pojawiły się na nich większe lub mniejsze radiatory, do tego z czasem doszły wentylatory. Dziś układy graficzne nie mają łatwego życia, wiele z nich rozgrzewa się do ponad 80*C podczas pracy. Aby zapewnić im odpowiednie warunki producenci zakładają coraz większe i głośniejsze układy chłodzące.

Chłodzenie powietrzem, jest obecne w naszych komputerach od samego początku ich istnienia. Ewoluowało od prostego małego radiatora z czasów 386. Ich wielkość i zaawansowanie rosło wraz z mocą jednostek obliczeniowych, do radiatorów dodano wentylatory, stale zwiększając ich powierzchnię. Dziś do dyspozycji mamy bardzo szeroką gamę coolerów o rozmaitych kształtach, kolorach i wydajności. Możemy je także podzielić na dwie grupy: Gotowych zestawów wraz z wentylatorem, oraz samych radiatorów.

Wraz z wzrostem wydajności naszych pecetów, rośnie także (co już się stało dla nas oczywiste) wydzielane przez nie ciepło, a co za tym idzie hałas. Procesory Intel Pentium III produkowały zaledwie 30 Wat ciepła, natomiast najnowsze jednostki tej firmy, Pentium IV (Prescott) aż 115 Wat! Trochę lepiej na tym polu prezentuje się firma AMD, której najszybsza obecnie jednostka o taktowaniu 2,4 GHz wydziela prawie 20% mniej ciepła.

Dawniej do schłodzenia procesora wystarczał niewielki radiator o masie kilkudziesięciu gramów. Wraz z postępem technologicznym procesory wyposażone w setki milionów tranzystorów zaczęły wymagać stosowania bardziej rozbudowanych konstrukcji, których waga przekracza nieraz magiczną granicę 1kg. Pomimo intensywnego rozwoju technologii wykorzystywanych do konstrukcji coolerów i coraz bardziej dopracowanych projektów, jedno pozostaje niezmienne.

W naszym zestawieniu udało się wyłonić kilka bardzo cichych wentylatorów, jakie z czystym sumieniem można polecić nawet najbardziej wymagającym cichofilom. Są to, w kolejności alfabetycznej: AC 12L, Chieftec, Fander, NB BlackSilent XL1, Scythe S-Flex (tylko 600 RPM), Tt Silent Cat i Xthermal. Każdy z nich pracował bardzo cicho, zarówno przy 600 jak i przy 1000 RPM.

Znany i uznany, szczególnie popularny w Europie, w każdym teście plasuje się czołówce. Obudowa z czarnego plastiku, natomiast łopatki i piastę wykonano z przezroczystego tworzywa w kolorze ciemnofioletowym. 3-żyłowy przewód jest dość krótki i nie ma oplotu. Łożysko oczywiście ślizgowe. Producent nie dołącza do zestawu żadnych przejściówek, śrubek itd. – dostajemy tylko sam wentylator. Model XL1 osiąga maksymalne obroty na poziomie 1000 RPM, czyli dokładnie 50% tego, co potrafi model XL2. XL1 bez problemów pracował przy 600 RPM.

Firma Coolink znana jest u nas głównie z charakterystycznych zielonych wentylatorów oferowanych w różnych rozmiarach, ale produkuje też układy chłodzenia różnych komponentów. Najnowszy model w ofercie Coolinka, AX12 przyciąga wzrok wykonanymi z zielonego przezroczystego plastiku łopatkami umieszczonymi w całkowicie przezroczystej obudowie. Całości dopełnia 30-cm przewód zakończony standardową 3-pinową wtyczką. W komplecie są również śrubki i reduktor zmniejszający napięcie do wartości 7V.

Jeden z bardziej popularnych modeli, szczególnie wśród użytkowników zwracających uwagę na wygląd komputera. Obudowa wykonana z całkowicie przezroczystego plastiku, a łopatki z przezroczystego tworzywa o barwie bursztynu. Wyposażenie dość standardowe – śrubki, przelotka, 30-cm kabel zasilający bez oplotu. W odróżnieniu jednak od większości pozostałych modeli, Amber korzysta z podwójnego łożyska kulkowego. Producentem konstrukcji na bazie, której powstał Amber jest firma YS Tech.