Nie od dziś wiadomo że CPU nie jest jedynym elementem który należy chłodzić. Rozwój układów GPU postępuje równie, a czasem nawet bardziej dynamicznie niż CPU.
Początkowo za chłodzenie grafik odpowiadało otoczenie, następnie pojawiły się na nich większe lub mniejsze radiatory, do tego z czasem doszły wentylatory. Dziś układy graficzne nie mają łatwego życia, wiele z nich rozgrzewa się do ponad 80*C podczas pracy. Aby zapewnić im odpowiednie warunki producenci zakładają coraz większe i głośniejsze układy chłodzące.
Czy jesteśmy skazani na te głośnie i często nie wydajne konstrukcje? Oczywiście że nie, dziś przyjrzymy się rozwiązaniom proponowanym przez firmę Zalman.

Zalman HP80C
Produkt Zalmana otrzymujemy w opakowaniu typu blister , tak więc już przy pierwszym kontakcie widzimy co kupujemy, oraz z czego składa się zestaw. Na odwrocie znajdziemy krótki opis, oraz zdjęcie zamontowanego produktu.
Ne tylnej części opakowania odnajdziemy również skróconą instrukcje montażu. oraz tabelkę dotyczącą wymaganego miejsca. Bardzo słusznie gdyż jeszcze przed zakupem możemy ocenić czy instalacja zestawu przebiegnie bez problemów.
Pora zajrzeć z czego składa się nasz nowy zestaw chłodzenia. Wbrew pozorom w tym dość małym opakowaniu zmieściło się sporo elementów. Tak więc w komplecie znajdziemy: Dwa radiatory na przód i tył karty, dwa komplety mocowań dla kart z dużym i małym GPU, przewód cieplny, elementy montażowe, a nawet śrubokręt pozwalający to wszystko poskręcać.
W zestawie znajdziemy również bardzo dobrą instrukcje montażu. Nie jest to bez znaczenia przy zestawie zawierającym tak wiele elementów. Niestety jak w większości produktów nie jest w języku polskim. Jednak jest napisana dość prostym angielskim, oraz zawiera bardzo szczegółowe rysunki montażowe, więc nawet mało doświadczony użytkownik powinien poradzić sobie z instalacją chłodzenia.
Warto dodać, iż Zalman dodaje do swojego zestawu oprócz podstawowych elementów instalacyjnych także zapasowe, takie jak podkładki, śrubeczki, czy pasta termoprzewodząca.
Przejdźmy teraz do głównych elementów Jak wspomniałem wcześniej chłodzenie składa się z dwóch radiatorów o wymiarach 12 x 8 cm i łącznej powierzchni oddawania ciepła 1200 cm2 . Wykonane są z anodyzowanego na szaro aluminium. Całość po zmontowaniu waży ok 325 gramów.
Powierzchnia radiatorów składa się z licznych dość grubych finów, płytszych od strony karty. Dzięki twardości i sztywności materiału nie grożą nam przypadkowe zgięcia.
Chłodzenie Zalmana możemy zamontować na wszystkich kartach graficznych , zarówno ATi oraz Nvidia, posiadające wokół GPU otworki montażowe. Do dyspozycji mamy dwa zestawy aluminiowych bloczków, przeznaczonych na duży (NV) oraz mały (ATi) rdzeń. Rozstaw mocowań możemy regulować tak samo jak w wypadku innych produktów tej firmy.
Podstawy zarówno przednich jak i tylnich bloczków montażowych są gładkie, i dobrze wykonane, Nie odnajdziemy na nich większych nierówności , jednak do "lusterka" nieco im brakuje.
"Sercem" chłodzenia zalmana jest przewód "heatpipe". To właśnie za jego pomocą ciepło jest przenoszone na drugą stronę karty do drugiego radiatora. Owa rurka wykonana jest z aluminium pokrytego złotem, wewnątrz której znajduje się gaz. Końce rurki są ładnie zakończone. Należy jednak uważać, gdyż przewód dość łatwo się wygina.

Zalman HP80D
Podobnie jak u poprzednika , nasze chłodzenie otrzymujemy w estetycznym blistrze. Widzimy skład zestawu oraz możemy ocenić wielkość produktu (co w wypadku chłodzeń na karty graficzne ma znaczenie). Na odwrocie opakowania, odnajdziemy schemat instalacji, oraz zdjęcie zmontowanego chłodzenia wraz z wymaganiami niezbędnymi do poprawnego montażu. wszystko możemy ocenić jeszcze przed zakupem.
Wewnątrz jeszcze więcej elementów niż w poprzednim modelu. Nic w tym dziwnego gdyż zestaw większy i wydajniejszy, elementy składowe jednak bardzo podobne.
W komplecie również bardzo dobra instrukcja, oczywiście po angielsku. Jednak bardzo dobre schematy rekompensują obcą wersję językową.
Elementów montażowych oczywiście nieco więcej niż w wypadku mniejszego zestawu, Producent nie zapomniał również o elementach zapasowych.
I tym sposobem dochodzimy do elementów których u poprzednika nie było. W komplecie z HP80-D dostajemy 8 aluminiowych radiatorków na pamięci BGA. 4 Wyższe przeznaczone dla kości znajdujących się na przedniej stronie karty, oraz 4 niższe które instalujemy na pamięciach będących na tyle karty. Radiatorki montujemy za pomocą samoprzylepnej taśmy termoprzewodzącej.
Przyjrzyjmy się teraz głównym elementom chłodzenia czyli radiatorom. Już na pierwszy rzut oka widać że są nieco większe niż w poprzednim modelu. Inna jest również ich konstrukcja, ze względu na użycie dwóch heatpipe`ów. Ale po kolei: Radiatory HP80-D mają wymiary 17,5x8 cm, i również zostały wykonane z aluminium. Tym razem anodyzowanego na ładny żywo niebieski kolor. Po zmontowaniu cały zestaw waży ok 350 g.
Radiator składa z dużej liczby dość cienkich finów. Powierzchnia oddawania ciepła przez ten model wynosi 1350 cm2, środek każdego z dwóch radiatorów zdobi logo producenta.
Tak samo jak HP80-C, większy brat wyposażony jest w dwa rodzaje bloczków montażowych. Bloki wykonane są z aluminium również anodyzowanego na kolor niebieski. Rozstaw mocowań możemy dopasować do otworów identycznie jak w innych produktach Zalmana. Spody bloków są gładkie i zapewniają dobry kontakt z rdzeniem graficznym.
Bloki na tylną stronę karty, poza niższym profilem są identyczne jak te stykające sie z GPU. Również niebieskie, dobrze wykonane i z regulowanymi mocowaniami.
W zestawie znajdujemy tym razem dwie rurki heatpipe, różnią się jedynie promieniem łuku. Obie są powlekane złotem dla lepszego przewodnictwa, oraz ładnie zakończone. Podobnie jak u poprzednika zalecana jest ostrożność podczas obchodzenia się z przewodami, gdyż dość łatwo się odkształcają.

Montaż rodziny HP
Przyjrzymy się teraz w jaki sposób montujemy chłodzenia z rodziny HP. Instalacje pokażemy na przykładzie modelu HP80-D, jednak jest on analogiczny w wypadku modelu C. Do prezentacji posłuży nam karta Winfast GF 6600GT.
W pierwszej kolejności musimy pozbyć się firmowego chłodzenia, odszukujemy odpowiednie otworki montażowe i usuwamy mocowanie stock`owego coolera. Następnie dobieramy odpowiedni rozmiar bloczku. W naszym przypadku użyliśmy dużej wersji. Kolejnym krokiem jest dopasowanie rozstawu ramion mocujących na obu blokach (przednim i tylnim).
Teraz na tylny blok naklejamy podkładkę izolacyjną. Zapobiegnie ona zwarciu elementów elektronicznych na tylnej stronie karty.
Smarujemy Rdzeń GPU pastą termoprzewodzącą, nie zapomnijmy o równomiernym rozprowadzeniu jej po powierzchni. W dalszej kolejności przykładamy bloczek do układu i przekładamy śruby mocujące przez otwory.
Odwracamy kartę na drugą stronę i na wystające z drugiej strony śruby nakładamy gumowe podkładki pod nakrętki. Następnie na wystający fragment śruby przykręcamy specjalną nakrętkę oraz dokręcamy dość silnie, tak aby całość była stabilna. Identycznie postępujemy z drugą śrubą.
W dalszej kolejności na przykręcone uprzednio nakrętki nakładam blok oznaczony jako "back", przykręcamy go nakrętkami końcowymi , i jeszcze raz dokręcamy wszystkie śruby tak aby całość dobrze trzymała się na karcie, a przód dobrze dociskał do GPU. W przypadku tylnego bloku powinien pozostać niewielki odstęp pomiędzy nim a powierzchnią karty.
Pora przejść do instalacji Heatpipe`ów. w Przednim bloku znajdują sie odpowiednie szczeliny - prowadnice. Należy dokładnie wypełnić je pastą termoprzewodzącą. Identycznie postępujemy z tylnym blokiem. Następnie układamy przewody cieplne w prowadnicach.
Nie zapomnijmy że każdy heatpipe ma swoje zastosowanie. Ten z mniejszym łukiem łączy blok z przodu karty z tylnym. Wersja o większym promieniu łączy przedni blok z tylnim radiatorem. W dalszej kolejności smarujemy rowki na radiatorach pastą, i nakładamy je na odpowiednie bloki (zgodnie z opisem).
Radiatory przykręcamy do bloków za pomocą śrub. Gdy już je zamontujemy możemy dokończyć montaż drugiego heatpipe.
Wsuwamy go w odpowiedni kanalik ( nie zapominamy o paście), i zamykamy kanalik specjalną pokrywą, oraz dokręcamy wkrętami.
Pora nieco usztywnić naszą konstrukcje. Używamy do tego specjalnych wkrętów oraz poprzeczek dołączonych do zestawu. Jeżeli zamierzamy używać dodatkowego wentylatora, teraz jest czas na jego montaż. Po prostu pomiędzy belki usztywniające wsuwamy mocowania dołączone do wentylatora.
Na powyższych fotografiach widzicie kartę z zamontowanym chłodzeniem. Radiatory są nieco pod kątem do karty gdyż produkt NIE jest w całości kompatybilny z kartami z serii 6xxx. Jest on jednak możliwy do instalacji.

Zalman VF700 Al-CU
Na pierwszy ogień poszedł zalman VF700 Al-Cu. Coolerek otrzymujemy w opakowaniu typu blister. Ładna żywa kolorystyka przyciąga uwagę. Również widzimy podstawowe elementy zestawu czyli cooler i zestaw radiatorków. Odwracamy opakowanie i możemy przeczytać o podstawowych właściwościach produktu. Nie zabrakło również schematu instalacji, dzięki któremu możemy ocenić czy nabytek będzie pasował do naszej karty.
Wewnątrz znajdziemy oczywiście cooler, pudełeczko z drobiazgami o których za chwilę, zestaw ośmiu radiatorków na pamięci, oraz instrukcje montażu.
Pewnie ciekawi was co znajduje się w ów małym kartoniku. Otóż wewnątrz znajdziemy elementy niezbędne do instalacji, przejściówkę umozliwiającą zasilanie coolera z 12 lub 5 V - do której możemy łącznie podpiąć 4 wentylatory (2 na 12 v i 2 na 5v), pastę termoprzewodzącą oraz naklejkę z logo producenta.
Radiatorki wykonane są z anodyzowanego na niebiesko aluminium, montujemy je za pomocą taśmy samoprzylepnej.Natomiast ten dziwny element na drugiej fotografii to beleczka usztywniająca całą konstrukcje.
Przejdźmy teraz do samego coolera. Patrząc na niego po raz pierwszy zauważymy że nawiązuje on do starych dobrych tradycji coolerów z serii 7x00. Konstrukcja składa sie 62 finów ułożonych w kształt wachlarza. W wersji Al-Cu, 1/3 finów zostało wykonanych z miedzi. Wersja aluminiowo-miedziana waży 180 gram. Wymiary chłodzenia to 9 x 12,5x 3 cm (L x W x H).
Powierzchnia styku radiatora jest idealnie gładka, nie odnajdziemy na niej nierówności, czy szczelin pomiędzy listkami ( jak to można spodkać np w produktach bliźniaczo podobnych marki ). Finy są bardzo cienkie co ułatwia rozprowadzanie ciepła, dodatkowo na każdym z nich znajdziemy wybite logo producenta.
Patrząc na radiator z boku, zauważymy że są one specjalnie wyprofilowane, tak aby całość nie zawadzała o kondensatory i inne wystające elementy elektroniczne karty. Powiem że, to rozwiązanie sprawdza się przy większości kart, chociaż nie zawsze bez przeszkód, ale o tym w sekcji montaż.
Skoro już mówimy o montażu, rzućmy okiem jak wygląda mocowanie VF 700. I musze stwierdzić że wykonanie jest solidne. Z każdej ze stron dwie śruby, a samo zapięcie jest twarde i pewnie przytrzymuje cooler na karcie.
Wentylatorek chłodzący radiator, to jednostka o rozmiarze 80 mm, mogąca pracować z maksymalną prędkością 2800 RPM. wirnik został osadzony na podwójnym łożysku kulkowym, został wyposażony w złącze 3pin oraz monitoring obrotów. Dzięki temu mamy aż 3 możliwości podłączenia do wyboru. Możemy podłączyć chłodzenie do jednego z wolnych gniazd na płycie głównej (zyskamy monitoring), lub dzięki dołączonej przejściówce Do 5 lub 12 volt. Przy zasilaniu z 5v wentylator jest niesłyszalny, a jego prędkość oscyluje w granicach 1400 RPM. Podczas pracy z napięciem 12 volt wentylator wydziela lekki szum, ale przy zamkniętej obudowie jest on niesłyszalny.